Το κοινωνικό μοντέλο για την αναπηρία και τα επαγγέλματα για τους ανθρώπους με οπτική αναπηρία

16 Ιανουαρίου, 2022 - 6:55 πμ
115
Views

Του Προκόπιου Ορφανού, κοινωνιολόγου, M.Sc., Ph.D.

Έχουν περάσει σχεδόν τέσσερις δεκαετίες από την επινόηση του όρου κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας, από τον κοινωνιολόγο Mike Oliver (1983). Στο βιβλίο του Social Work with Disabled People, κάνει λόγο για ένα νέο παράδειγμα, το οποίο αντιτίθεται στο ατομικό μοντέλο της αναπηρίας. Το ατομικό/ ιατρικό μοντέλο επικρατεί ως τη δεκαετία του 1980, βασίζεται στη Βιολογία και προωθεί την αντίληψη ότι η αναπηρία είναι φυσική ή διανοητική βλάβη, ενώ τα εμπόδια προκύπτουν από αυτό που συμβαίνει στο σώμα των ανθρώπων[1].

Αντίθετα στο κοινωνικό μοντέλο η έμφαση μετατοπίζεται από τους περιορισμούς στη λειτουργικότητα των ανθρώπων με αναπηρία, στις δυσλειτουργίες, τα εμπόδια και τις ανεπάρκειες του περιβάλλοντος και του πολιτισμού (Barnes & Mercer, 2004). Επομένως, το βάρος μετατοπίζεται από τον άνθρωπο με αναπηρία, στο περιβάλλον του και την κοινωνία, που δεν παρέχει ίσες ευκαιρίες και ισότιμη πρόσβαση στις κοινωνικές δομές, την εκπαίδευση, τον πολιτισμό και την εργασία σε όλους τους ανθρώπους. Ποικίλες προσεγγίσεις στις σπουδές για την αναπηρία αναδύθηκαν στη συνέχεια.

Ακόμη και μετά την ανάπτυξη του κοινωνικού μοντέλου κι άλλων προσεγγίσεων, που ακολούθησαν, πολλά άτομα με αναπηρία είναι υποαπασχολούμενα, με αποτέλεσμα την έλλειψη ευκαιριών για προαγωγή και τη μειωμένη χρήση των προσόντων που διαθέτουν (Barnes, C., Mercer, G. & Shakespeare, 1999).

Υπάρχουν προκαταλήψεις και στερεότυπα σχετικά με την απασχόληση των ανθρώπων με αναπηρία. Αυτά τα στερεότυπα αφορούν στην εικόνα του ανάπηρου ατόμου, τα δικαιώματά του, τα πιθανά προβλήματα στον εργασιακό χώρο, το κόστος εργασίας του, την αποδοτικότητά του, τις συνθήκες απόλυσης, την καθημερινότητα [2].

Αντίστοιχα οι δυσκολίες και τα στερεότυπα αναφέρονται και στα άτομα με οπτική αναπηρία, σχετικά με τις ικανότητες, τα αντικείμενα εργασίας και την αποδοτικότητά τους. Υπάρχουν αναφορές για συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται από καταπίεση και οδηγούν σε πολλαπλές διακρίσεις στον χώρο εργασίας, λόγω αναπηρίας (όρασης), φύλου, φυλής (Vernon & Swain, 2014).

Τα δεδομένα δείχνουν ότι μέσα από την καθημερινή προσπάθεια, την εκπαίδευση και τη διεκδίκηση[3], τα άτομα με αναπηρία κερδίζουν μια θέση στην αγορά εργασίας.

Σε έρευνα, που διενεργήθηκε στην Κεντρική Μακεδονία το 2016 από την Ερευνητική Ομάδα Συστημάτων Μεταφοράς του ΑΠΘ, έχει ενδιαφέρον να δούμε τα αποτελέσματα σχετικά με την εκπαίδευση και την εργασία των ανθρώπων με οπτική αναπηρία σε δείγμα 100 ατόμων [4].

Σε σχέση με το εκπαιδευτικό επίπεδο, οι μισοί έχουν ολοκληρώσει σπουδές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (3.3% -απόφοιτοι δημοτικού, 4.3%-απόφοιτοι γυμνασίου, 30.4%-απόφοιτοι λυκείου, 12%-απόφοιτοι μεταλυκειακών σχολών, 47,8%-απόφοιτοι πανεπιστημίου, 2.2%-μεταπτυχιακό
ή διδακτορικό τίτλο).

Το 28.3% των ατόμων με οπτική αναπηρία εργάζονται, ενώ το 9.8% είναι άνεργοι και το 43.5% έχει συνταξιοδοτηθεί. Υπάρχει και ένα σημαντικό ποσοστό που δεν έχουν δουλέψει ποτέ (18.5%).

Είναι εμφανές ότι πρόκειται για μια ομάδα ανθρώπων με υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο που βρίσκει θέση στην αγορά εργασίας, αν και αξίζει να σημειώσουμε ότι σχεδόν ένας στους πέντε δεν έχει εργαστεί ποτέ. Οι κατακτήσεις στην εκπαίδευση και την εργασία, έγιναν με πολύ μεγάλο αγώνα από τα άτομα με αναπηρία.

Στη συνέχεια αξίζει να αναφερθούμε στα επαγγέλματα που ασκούν οι άνθρωποι με αναπηρία όρασης, μιας και πολλοί συνάνθρωποί μας αναμένουν ότι δεν εργάζονται ή ότι απασχολούνται μόνο ως τηλεφωνητές/τριες ή μουσικοί, όπως συνέβαινε τις παλιότερες εποχές.

Ποια επαγγέλματα μπορούν ν΄ακολουθήσουν άτομα με προβλήματα όρασης;

Η ενημέρωση για τα επαγγέλματα είναι καλό να γίνεται νωρίς, κατά τη διάρκεια της φοίτησης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Υπάρχουν αναφορές για τα επαγγέλματα που ακολουθούν τα άτομα με οπτική αναπηρία: δάσκαλος, δικηγόρος, κοινωνικός λειτουργός, μουσικός, προγραμματιστής Η/Υ, τηλεφωνητής, φυσιοθεραπευτής, χορδιστής πιάνων, ψάλτης βυζαντινής μουσικής[5].

Παράλληλα, υπάρχουν επαγγέλματα που ασκούνται από ανθρώπους με οπτική αναπηρία, ή έχουν προοπτικές για το μέλλον. Αυτά είναι:  εκπαιδευτικός, ειδικός μάλαξης/ βοηθός φυσικοθεραπευτή/τριας,  ψυχολόγος,  πληροφορικός, ειδικός/η παιδαγωγός, εκπαιδευτής/τρια ΙΕΚ, εκπαιδευτικός μουσικής. Μάλιστα τα άτομα με οπτική αναπηρία καταρτίζονται περαιτέρω σε επαγγελματικές ειδικότητες. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε: τεχνικός χειριστής Η/Υ & τηλεφωνικών κέντρων, πληροφορική web design/ videogames, βοηθός φυσικοθεραπείας (ΔΙΕΚ Ειδικής Αγωγής Πυλαίας Χορτιάτη).

Τέλος, αξίζει να αναφερθούμε στους νέους δρόμους που ανοίγονται από συναθρώπους μας με αναπηρία όρασης. Εκτός από τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές σπουδές και την πληροφορική και την τεχνολογία, έχουμε περιπτώσεις φοιτητών με οπτική αναπηρία που σπουδάζουν και ερευνούν στην επιστήμη της Φυσικής και στο Πολυτεχνείο (Κωνσταντινίδου, 2019). Ακόμη και στη φωτογραφία έχουμε φωτεινά παραδείγματα ατόμων με οπτική αναπηρία, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό (Ευσταθίου & Παγίδας, 2019;  Newsit, 2014).

Μπορεί να έχουμε ακόμη δρόμο για την πλήρη εκπλήρωση των στόχων μίας ολοκληρωμένης κοινωνικής συμπερίληψης, όμως έχουν γίνει σημαντικά βήματα για την κοινωνική και εργασιακή ένταξη των ανθρώπων με αναπηρία και οπτική αναπηρία.  Πολλές φορές αυτά τα βήματα γίνονται με δική τους πρωτοβουλία και καθημερινό αγώνα, όπως και με την υποστήριξη συλλόγων και κοινωνικών δομών που πλαισιώνουν την κοινωνική ένταξη των ανθρώπων με αναπηρία.

Αναφορές

– Barnes, C. & Mercer, G. (2003). Disability. Cambridge: Polity
Press.

– Barnes, C., Mercer, G. & Shakespeare T. (1999). Exploring Disability:
A sociological introduction
. Cambridge: Polity Press.

– Ευσταθίου, Γ. & Παγίδας, Ν. (2019). “Φωτογράφοι με Οπτική Αναπηρία… και όμως Συμβαίνει!”. Nevronas. Δημοσιεύτηκε στις 11 Αυγούστου, 2019 στο Φωτογράφοι με Οπτική Αναπηρία… και όμως Συμβαίνει! (Βίντεο) – NEVRONAS

– ΚΕΣΥΠ Λ. Πύργου. “Επαγγελματικές μονογραφίες για άτομα με προβλήματα όρασης”. Διαθέσιμο στο: http://1kesyp-a.thess.sch.gr/mh_vlep/mh_vlep.htm Τελευταία πρόσβαση στις 6/1/22.

– Κωνσταντινίδου Ε. (2019). “Τυφλοί φοιτητές ανοίγουν δρόμους”. Εφημερίδα Μακεδονία (ηλεκτρονική έκδοση). Δημοσιεύτηκε στις 29/11/2019 στο https://www.makthes.gr/tyfloi-foitites-anoigoyn-dromoys-244474

– Mercer, G. (2014). “Χειραφετική Έρευνα και Αναπηρία”. Στο Barnes, C., Oliver, M., Barton, L. (επιμ.) (2014). Οι σπουδές για την αναπηρία σήμερα (πρόλογος-επιμέλεια: Γιώτα Καραγιάννη). Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Επίκεντρο.

– Newsit (2014). “Συγκλονιστικό βίντεο: Μαθήματα ζωής από έναν τυφλό φωτογράφο!”.  Δημοσιεύτηκε στις 24 Ιουλίου 2014 στο  https://www.newsit.gr/kosmos/sygklonistiko-vinteo-mathimata-zois-apo-enan-tyflo-fotografo/1584463/

– Oliver, M. (1983). Social work with disabled people. London: MacMillan Education LTD.

– Tsalis, P., Aivazelis, E., Tapali, J., Fyka, G., Orfanos, P., Naniopoulos, A., (2016). Investigating needs and barriers to the employment of people with disabilities. South-Eastern Europe Journal of Economics. 1 (2018), 55-78.

– Φύκα, Γ., Ορφανός, Π., Σαράφογλου, Ο., Τάπαλη, Τ., Τσαλής, Π., Λαζαρίδου, Π., Ναλμπάντης, Δ., Μπαξεβάνη, Μ.,  Κωφίδου, Λ.,  Ρούμεν, Α. (2016). Νομοθεσία, πολιτικές και πρακτικές σχετικές με την προσβασιμότητα που επηρεάζουν την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Θεσσαλονίκη: Workability ΕΟΣΜ/ ΑΠΘ.   Διαθέσιμο στο: http://workability.gr/wp-content/uploads/2017/05/2.1_greek.pdf Τελευταία πρόσβαση στις 6/1/22.

–  Φύκα, Γ., Ορφανός, Π., Τσαλής, Π., Τάπαλη, Τζ., Λαζαρίδου, Π., Ναλμπάντης, Δ., Μπαξεβάνη, Μ., Κωφίδου, Λ., & Ρούμεν, Α. (2016). Αναγνώριση των εμποδίων στην απασχόληση των Ατόμων με Αναπηρία.  Θεσσαλονίκη: Workability ΕΟΣΜ/ ΑΠΘ. Διαθέσιμο στο: http://workability.gr/wp-content/uploads/2017/05/2.2_greek.pdf Τελευταία πρόσβαση στις 6/1/22.

–  Φύκα, Γ., Ορφανός, Π., Τσαλής, Π., Λαζαρίδου, Π.,   Μπαξεβάνη, Μ., Κωφίδου, Λ., & Ρούμεν, Α. (2016). Ανάλυση υπάρχουσας κατάστασης όσον αφορά την απασχόληση των Ατόμων με Αναπηρία στην Κεντρική Μακεδονία. Θεσσαλονίκη: Workability ΕΟΣΜ/ ΑΠΘ, σελ. 23-24.  Διαθέσιμο στο: http://workability.gr/wp-content/uploads/2017/05/3.1_greek.pdf Τελευταία πρόσβαση στις 6/1/22.

– Vernon, A. & Swain, J. (2014). “Διατυπώνοντας Θεωρίες Περί Διαχωρισμών και Ιεραρχιών: Προς μια Επικράτηση των Κοινών Στοιχείων ή της Διαφορετικότητας;”. Στο Barnes, C., Oliver, M., Barton, L. (επιμ.) (2014). Οι σπουδές για την αναπηρία σήμερα (πρόλογος-επιμέλεια: Γιώτα Καραγιάννη). Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Επίκεντρο.


[1]     Γεωργία Φύκα, Προκόπης Ορφανός, Ουρανία Σαράφογλου, Τζούλια Τάπαλη, Παναγιώτης Τσαλής, Παυλίνα Λαζαρίδου, Δημήτρης Ναλμπάντης, Μαρία Μπαξεβάνη, Λαμπρινή Κωφίδου, Αλίκη Ρούμεν (2016). Νομοθεσία, πολιτικές και πρακτικές σχετικές με την προσβασιμότητα που επηρεάζουν την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Θεσσαλονίκη: Workability ΕΟΣΜ/ ΑΠΘ, σελ. 13.

[2]     Σχετική αναφορά στο: Φύκα, Γ., Ορφανός, Π., Τσαλής, Π., Τάπαλη, Τζ., Λαζαρίδου, Π., Ναλμπάντης, Δ., Μπαξεβάνη, Μ., Κωφίδου, Λ., & Ρούμεν, Α. (2016).  Αναγνώριση των εμποδίων στην απασχόληση των Ατόμων με Αναπηρία.  Θεσσαλονίκη: Workability ΕΟΣΜ/ ΑΠΘ, σελ. 13.

[3]     Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Mercer (2014): “Aυτό είχε ως αποτέλεσμα
τη δημιουργία ενός νέου χειραφετικού θεωρητικού υποδείγματος έρευνας, το οποίο εισήγαγε ριζοσπαστικά, κοινωνικοπολιτικά μοντέλα της αναπηρίας

[4]     Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 306 άτομα με αναπηρία από τα οποία: – 101 είχαν απώλεια ακοής ή βαρηκοΐα – 105 ήταν ημιπληγικοί, παραπληγικοί ή τετραπληγικοί -100 ήταν τυφλοί ή είχαν μειωμένη όραση.  Φύκα, Γ., Ορφανός, Π., Τσαλής, Π., Λαζαρίδου, Π.,   Μπαξεβάνη, Μ., Κωφίδου, Λ., & Ρούμεν, Α. (2016). Ανάλυση υπάρχουσας κατάστασης όσον αφορά την απασχόληση των Ατόμων με Αναπηρία στην Κεντρική Μακεδονία. Θεσσαλονίκη: Workability ΕΟΣΜ/ ΑΠΘ, σελ. 23-24. Για την παρουσίαση των αποτελεσμάτων: Tsalis, P., Aivazelis, E., Tapali, J., Fyka, G., Orfanos, P., Naniopoulos, A., (2016). Investigating needs and barriers to the employment of people with disabilities. South-Eastern Europe Journal of Economics. 1 (2018), 55-78.

[5]     ΚΕΣΥΠ του Λ. Πύργου, “Επαγγελματικές μονογραφίες για άτομα με προβλήματα όρασης”, http://1kesyp-a.thess.sch.gr/mh_vlep/mh_vlep.htm

Κατηγορίες Άρθρου:
Μικροί & Μεγάλοι · Οικογένεια